بررسی جرم ترک انفاق نسبت به زوجه با توجه به قوانین موضوعه ایران

مقدمه

با توجه به مفاد قانونی که ترک انفاق را تعریف می کند، زندگی مشترک زوجین بر اساس تعهدات مالی است که هر فرد نسبت به آن موظف است. اگر یکی از زوجین تعهدات مالی خود را ناداشته یا به نحوی از این تعهدات خلف کند، ممکن است به عنوان ترک انفاق شناخته شود.

در مواردی که یک فرد به عنوان متخلف در جرم ترک انفاق شناخته می شود، قوانین مربوطه تعیین می کنند که چه اقداماتی باید انجام شود. این مجازات ها ممکن است شامل پرداخت جبران خسارت به زوجه متضرر، تعهد به انجام تعهدات مالی معوق، یا حتی مجازات های کیفری مانند حبس باشد.

از این رو، ترک انفاق به عنوان یک تخلف حقوقی در زندگی زناشویی، نه تنها باعث ایجاد مشکلات اقتصادی بلکه مشکلات اجتماعی نیز می شود. تدابیر حقوقی و قانونی مربوط به ترک انفاق به منظور حفظ حقوق و تعادل در زندگی خانوادگی اهمیت دارد و می تواند به پایبندی به تعهدات مالی در زندگی زناشویی کمک کند.

بر اساس قوانین کشور ما به محض انعقاد نکاحِ صحیح حقوق و تکالیفی برای زوجین ایجاد می شود ازجمله اینکه زوج حق دارد تمکین زوجه را بخواهد و زوجه هم حق مطالبه نفقه و تعقیب را خواهد داشت.

نفقه زوجه

نفقه زوجه عبارت است از خوراک، پوشاک، مسکن، اثاث خانه،خادم و نیازهای متعارف در شأن و منزلت زوجه که ملاک تشخیص آن با عرف، وضعیت تحصیلی واجتماعی زوجه وشرایط زندگی در منزل پدری می باشد.
جالب است بدانید که اگر زن در خانه پدریش خادم داشته و یا به علت مریضی نیازمند خدمتگزار است مرد مکلف به تامین آن است! اما زوجه نمی تواند خود خدمت کند واز شوهرش مطالبه اجرت خادم را بنماید و این مسئله با اجرت المثل متفاوت است،زیرا زن تکلیفی برای کار در منزل ندارد. در مورد هزینه های درمانی و بهداشتی نظرها متفاوت است و بستگی به نظر کارشناس و دادگاه دارد.

طبق ماده ۵۳ قانون حمایت از خانواده مصوب۱۳۹۱ که اعلام می دارد : 《هرکس با داشتن استطاعت مالی نفقه زن خود را در صورت تمکین او ندهد...به حبس تعزیری درجه شش محکوم می شود(حبس از شش ماه تا دوسال)که با شکایت شاکی شروع ودر صورت گذشت وی از شکایت در هر زمان،تعقیب کیفری یا اجرای مجازات موقوف می شود.

و همچنین تبصره این ماده امتناع از پرداخت نفقه زوجه ای که به موجب قانون مجاز به عدم تمکین است را مشمول مقررات این ماده می داند》

  طبق ماده مذکور شرایط لازم برای محقق شدن این جرم عبارتند از:
۱)تمکن مالی زوج 
۲)تمکین زوجه
۳)حال بودن نفقه 
۴)دائم بودن ازدواج 

در ادامه با نکات لازم در مورد جرم ترک انفاق آشنا خواهیم شد.  

جرم ترک انفاق

نکته اول:جرم ترک انفاق از جرایم مطلق است نه مقید به نتیجه پس لازم نیست زوجه به سختی بیفتد چنانچه ممکن است زوجه شاغل باشد که این مسئله باعث نمی شود جرم محقق نشود.  

 نکته دوم:جرم مذکور از جرائم عمدی است پس وجود  دو عامل اراده ی ارتکاب و قصد مجرمانه ضروری است، پس زوج به علت هایی که خارج از اراده اوست مثل زندان و... مجرم شناخته نمی شود و درخصوص قصد مجرمانه  هم باید در نظر داشت که اگر زوج به این علت که از زوجه طلبکار است از پرداخت نفقه خودداری کند در این حالت هم جرمی مرتکب نشده است.

نکته سوم:جرم ترک انفاق از دسته جرایم مستمر است درنتیجه امتناع از پرداخت نفقه توسط زوج باید مستند به زمان و سونیت مداوم وی بر عدم پرداخت باشد. لازم به ذکر است که  مدت مرور زمان این جرم از لحظه ای محاسبه می شود که جرم به هر علت متوقف شده باشد. همچنین شرط حال بودن نفقه برای تعقیب لازم است و به محض اینکه زوج به اجرای تکلیف خود رو آورد و یا به جهاتی مانند طلاق و نشوز حق نفقه ساقط شود تعقیب کیفری منتفی خواهد بود،اما  مطالبه نفقه معوقه دارای جنبه حقوقی است وجز طلب ممتاز به حساب می آید.

لازم به ذکر است در جرایم مستمر اگر بعد از صدور حکم قطعی جرم همچنان استمرار یابد می توان دوباره به آن رسیدگی کرد.

نکته چهارم: در رابطه با  دادگاه صالح به رسیدگی به جرم ترک انفاق همان دادسرای محل وقوع جرم صالح است وچون این جرم مستمر است و ممکن است در دو محل اتفاق بیفتد هر کدام از محاکم که زودتر رسیدگی را شروع کرده باشد صلاحیت دارد.

نکته پنجم:چنانچه زوج جزئی از نفقه را بپردازد بازهم تارک انفاق محسوب می شود.

نکته ششم:در خصوص شیوه ی تادیه و تامین نفقه حتما نباید وجه نقد باشد بلکه زوج می تواند براساس نیازهای متعارف با وضعیت زن مطالبات وی را شخصا برطرف کند.

نکته هفتم:در رابطه با توافق زوجین برای میزان و ترتیب پرداخت نفقه تا جایی که کفاف زندگی زوجه را بدهد مورد احترام قانون گذار است.

نکته هشتم: زوجه نمی تواند به استناد عدم پرداخت نفقه تمکین نکند!